peperonity.net
Welcome, guest. You are not logged in.
Log in or join for free!
 
Forgot login details?

For free!
Get started!

Text page


final vzf
zanniatsumthang.peperonity.net

VANGVA ZANNIAT THUANTHU

CHIN MI PAWL LAITLANG AN KAI


Hlanlai ahcun Chin miphun pawl hi Chinrawn ah an rak um ţheh nan, Shan Lal Soa Saw Ke (1368-1401) in Ava khuaah khawpi thar a rak din. Culaiah Kalay le a kiangkap mi an remaw lo. Cumi senden in Soa Saw Ke cun a do ih a neh ruangah a tupa Kyitaungnyo cu cutawk hmun siangpahrang ah a ret. Kyitaungnyo cun 1374 kumah Lal inn ropi zet cu Kalaymyo ah a din. Khawpi kulhnak cāngdawl hi thuahhnih, kil li nei in a tuah. A kulhnak kil khat cu peng hrek ih sau le a kauhlam cu lam 15 (75ft) a si. Hi mi an saknak hmun hi, Kalay myo thlang peng 2 hlatnakah a hmunhmā hmuhtheih in a um lai ti a si (Dr. Vumson, Zo History p. 34).

Hi kulh dawl dingin a ram sung um pawl cu āna in a ţuan ter ih daithlāng le ze deuh cu an kut zung tansak ding ti a si. Hi hna khungkhai hi mai hna ţuan man lo tiangih an ţuan ruangah an pam ih natnak hri a léng fawn. Cutikah sekhum mi ţih neiih an zuang suak thluh vekin thawklehkhatah zanah hmuntin ramtinah an tlandarh ţheh ti a si. Hi tiih an tlan(Laitlang an kai) kum hi 1375 hrawng a si an zum.

Thuanthu ngantu dang cun Shan siangpahrang Mo Hnyin le Inwa siangpahrang doawk ruangah Kalemyo (Vingpui) a siat phah thluh. Vingpui hin sangka 4 nei in, a sangka 4 ihsin a tlan suak theh ih (1527 AD) cem zawngah Laitlang an kai ti a si. (Harvey 1947) (Sang Lyen Sumthang Hrin Bu)


ZANNIAT ȚOBUL

Zanniat ţobul hi thuanthu zawitu pawlin an ngan daan a bangawk lo celcel ruangah ciang fukfi ih ngan a theihloh tlukin a lang.

Zawi daan>1

Ja Niat fa
1. Phurh Hlum 2. Thuan Kai 3. Hlawn Ceu le theilo mi 2 an si
Phurh Hlum fa
Sum Thang, Laido(Laizo), Zanniat, Nu Hnua
tiah a hnuai ih zawitu pawl cun an țial.
(Kim Hlur, Hlur Hmung Nov. 21,1951, Kulh Ci 1968, Za Thluai 1989)

Zawi daan>2 Nak (Ral Sai Lo ngan daan)

Chindung fa
1. Thuan Khai 2. Phurh Hlum 3. Ral Thang
4. Khami 5. Zaw

Phurh Hlum fa
1. Zanniat 2.Nuhnua

Zanniat fa
Sumthang Laizo

Zawi daan 1nak khi, a rinhlelh um deuhnak cu Zanniat khi cithlahtu pabik rak si bang sehla kan Pu Phurh Hlum ih suahpi(laihri zawm) hmuahhmuah khi Zanniat hrinhnam hmin putu an si a zum um. Thuanthu bangaw cu hrinhnam dang zawinak khalah Phurh Hlum le Thuan Kai pawl khi laihri zawm an si thu an tar lang ciar. A sinan, an suahnak pai' hmin an nganmi cu a bangaw lo thluh. Ja Niat, Chin, Chin Dung, Zing Thlo...etc tiah an sim daan a bangaw lo.

Zawi daan 2nak khi, hi cangantu cun ka pom sawn. 1986 kumih phunli laica kan rak zirmi thawn khalin a bangaw cekci. Ziangkhal rak si sehla, thudik cu Phurh Hlum hin HNAM HMIN rak pu lo hmanseh Phurh Hlum cithlah hmuahhmuah cu Zanniat hrinhnam putu kan si țheh.


PHURH HLUM HMUNLI AH

Chin mi pawl cu Vingpui ihsin ramtinah an tlan darh ih, kan Pu Phurh Hlum le Thuan Kai khal Laitlang kai in, Locom ihsin Lailun an thleng. Phurh Hlum hin Lailunah fapa Za Ngiat a hring. Culai ahcun Lailun cu Zocung ram an rak ti. Lailun an thlen hi AD 1440 hrawng a si an zum.

Thuan Kai thawn runral Rawpi (Khitam) khua siim dingah an feh ih, Hmunli tlangah thu an tiam aw. Khah! Ral siim ding kan si ruangah a rualin kan kir sal theilo tla a si thei, hi hmun a thleng hmaisa tu in sawl kan khiahaw ding an ti aw. Cutikah Thuankai cu a rak kir hmaisa ih sawl a rak khiah. Phurh Hlum cu Hmunli(Tivang) tlang a thlen sal tikah a unau pa Thuan Kai ih sawl khiahmi a hmu ih a cawl. A vaidip ih sunhlu a ei ih cuhnu ah Tivang ti a in salih ti cu hlum nguahngo in a thei. In a thlen hnuah a nupi cu "Tivang tithlum ka lo sum, cutawkah khua kan to pei" tiah a hranthawl ih ti cu a in tir. A nupi cun "ti thlum ta lo ah dai ruangro in" a ti. Phurh Hlum cu Hmunli ah khua a to ih, hmunli ihsin a nupi a ma ih nupi dang a nei sal. A nupi neta thawn fa an nei salih Nuhnua tiah a hmin a sak.


TASHON (Tlaisun) RAL AH KHAWLEI ŢIAU

Congkua cu Zanniat ram khawpi hmaisabik a rak si ih inn 600 lenglo an rak um ruangah Congkua van arsi zat an rak ti. Phalaam ral in a siim ih an ţekdarh ţheh. Cuhnu ah Khawlei(Hai Bel) khua cu Pu Sun Ruang in khua a to ih, Khawlei tlangriat khua ti a si. Inn 800 lai an kim ti a si. Pu Za Thluai (1989., P.1) ih a sim nakah cun Khawlei tlang 8 sungah 1. Khawlei 2. Lumbang 3. Zultu 4. Khuatluk 5. Zawlhlang 6. Tlukkhan 7. Khanram 8. Hlimhlang khua pawl hi an tel a ti.

Khawlei cu Tlaisun uk an si vekin Zanniat ramah Tlaisun(phalaam) pawl an puarthau tuk, an hmuhsuam ih siah napin a la. Lo an feh sungih an naurawl tan/siah mi tiang an ei sak, mawilo zetin an cangvai ringring cu tuar har an ti zet. Cutikah Zuldet nu in Za Ngiat pacang pawl cu a fuihporh. "Zanniat pacang nan um si lo maw hitin maw nan ngui ringring ding" a ti tikah ziangtin kan ti le a ţha ding tiah an sut. Zuldet nu cun "Liliam zu tampi'n ţuan uhla a thawh tikah vok nan that dingih Tlaisun pacangţha minung 80 in nan sawm ding. Cule zu an rit hnu ah nan thawi that ţheh ding" ti ah thurawn a pe. A thurawn vek cekci in an tuah ih Tlaisun pacang 80 cu zuzawh in an ra ih an rit ngah in Zanniat pawlin an thawi that ciamco. Zu ri tuk lo 1 a tlansuak ngah ih a dang 79 cu an thawi that ţheh tiah Rev. Ta Kio cun a ngan. (Thang Tin Lian ih fapa Ral Dun cun an thawi that ţheh tiah a ngan).

Tlaisun in amah lawngih Khawlei do a ngam cé lo ruangah Zokhua, Suncung, Khuangli, Hauhulh le Zahau a sawmih Hauhulh le Khuangli in "kan unau an si aw" an ti ih an duh lo. (Hi doawk hi 1810-1824 karlak a si). Khawlei do dingih an pok thu cu Khawlei te in an rak theih tikah an ţih ih an rak tlanhlo ţheh (U Za Thluai).
Ngantu dang cun himi do awk ţumah Tlaisun in Hualngo pacak Zahuat cu a sawmih Zanniat in Teihrang Cawngkua a sawm ve ih an pahnih lawngin an bei aw ter. (Chin miphun thuanthu, Rev. Sun Kang Lo., P.21). A cak sawnin nehnak an co ding tiah thutluknak an tuah. Khawlei in an nehlo ruangah ral an sungih an in an ur kang ţheh, an hlawnthil hmuahhmuah an laksak ţheh ih Khawlei an ţiau darh țheh! Zahuat a cak ruangah Tlaisun lal Kip Bik (miuk Con Bik pa) in Zahuat ih dil vekin Seipi khawhlun cu laksawngah a pe.

KHAWLEI RALTLAN

Tlaisun ral ruangah Khawlei minung hmuahhmuah cu an rak ţiau darh ţheh. Kan Pu Lian Aung khal kum 14 mi a si ih INDIN ah ral a tlan ih kum 22 a um hnu ah Lumbangah kir salin, Zanniat Miuk a ţuan. Khawlei ralbuai ruangah Zanniat Sumthang hrin le Zanniat Laizo hrin hrekkhat cu runva ral kai in, sim ram an rak pan. Khuangli nu le pa in inhûm seh ti ah Khuangli ram Hawilo(Lian Dang khua) khuaah ral an rak tlan. Runva an kainak hi lilawn a um loh ruangah Kulzam le Khuangli ram karlakah minung tankai theinak a um ih cutawkin an kai(Sang Tin Kam cabu P.8). Hawilo ihsin Khuangli ah khua an rak kai (Pa Hrang Bil Thang, Losau). Cuisin Sim Dihai le Losau, Auhmun, Hriang Awn, Bocung, Vangva...etc ah an rak vai darh vivo. Khawlei raltlan lak ihsin simram (Hawilo) rak pantu Hnun Hlim hi, simram lamih Zanniat Sumthang hrin (raltlan pawl) thlahtu pu bik a si. (Pu Za Thluai,1989)

Note: Zanniat san siarnakih Thang Sang le
Hnun Hlim hi, l & ll (mi 2 veve) an um. Hnun Hlim l cu 16th-Century ahkhan Nim Zawl ah a vai. Thang Sang ll ih fapa Hnun Hlim ll hi AD 1814 so ih Khawlei raltlan, sim ram (Hawilo) pantu a si. (Pu Za Thluai, 1989), (Zanniat San Siar, Sang Lyen, P.ii)


Auhmun Khua Ah

Kan pupa pawl cu kum tam a liam hnuah Auhmun khua ah kum 1880 hrawngah an rak vai lut. Zanniat nunphung khal an umnak kipah an rak som nung vivo in a lang. Dongpui an hmang, khuang an cawi, sa-aih in sia an hau ih thang an suah, thlai an lam, conlam lamah mi an bang. Serh le sang kulmuk zetih hmangin, hrinhnam dang nunphung ih an neih ve loh Calruangtawng le ngülrua khal kan pa lei san tiang an rak phun lai. Auhmun khua ihsin kan pupa pawl hi khawtinah an rak vai darh sal.

ZANNIAT VANGVA KHUA AN THLENG

Kan Pu Lian Sawm tei pafa cu Auhmun khua ah kum 50 lenglo an um hnu ah a fapa Tawk Hrâng cu, hmunţha ramţha hawlin Ţiova ral a rak kai. Khuangleng khua Mizoram a thlengih, an khawram cu a hun cuankual tikah an ram ţhat daan a hmuh in a lungkim zetih, hi ram ahcun rawl-hann khawp kan khum theive ding ti ruatin Khuangleng Khawbawi Vaihleia ih innah a riak lut ti a si. (Kan Pu Tawk Hrang in Khuangleng khua a rak pannak sanih lang cu, 1908 ah khan Mizoramah Mangțam a thleng ih Khuangleng cun an tuar ve lo. Cuhnu kum 1929 ih Thingțam an timi paam a tlun ţum khalah Khuangleng hin an tuar ve loh ruangah a si a zum um). An Khawbawi thawn an kawmaw(ti ti) ih, vai dingah thutluknak a tuah cih. Kan Pu Tawk Hrâng khalin a vai tum taktak ti lantirnakah, Cite zawlsarih (7) a phurhmi cu, Khuangleng Lal Vaihleia ih innah a tan ta. Cuisin a nu le pa a nupi(Khuang Hngel) fanau hung hruai dingah Auhmun khaw lam panin a kir sal.

Kum 1932 hrawngah Auhmun khua ihsin an thilri/thuamkim cu phursuakin a sungte'n an vai suakih, Khuangleng panin an feh. Cutikah, kan Pu Tawk Hrâng ih nupi Khuang Hngel cu raicang nau neih man ţelţeel cia cu lamzin an fehnakah a bang tukih nau a vei cih. Laizawl khua an ban thei cêu! Laizawl khua hi kan Pu Tawk Hrâng ih suahpi(laihri zawm) pawl um khawmnak khua a si vekin, an riak cih ih fanu thar Ţial Vel an nei (hrîng) a si. Laizawl ihsin an dam țhat hnu ah an kâmsuak salih Palte khua lanin Vangva khua cu kum 1932s ah an thlêng ta. Cutikah Vangva Lal Thantinsuma tei pafa in an vai fehlai cu an rak hrêng tangih an khua ih um lanta dingin le vai/ţhumaw sawn dingah an rak lėm/sāwm. Pu Thang Tin Suma in "Kan khua ih nan umah cun, Lohual le khua le ti, mi le sa sinak ka lo pe dingih kumtin pursum ţul lo in Rawl khawp nan khum ringring ding" tiah a sawm. Cuihleiah "Ti le zu intlang in kan ţawiawmaw ding" tiih a sawmnak cun, kan Pu Tawkhrang le a pa Pu Lian Sawm ih thinlung cu a hminh ta-ih kan ni'h kár culawmmam ih in duhsak thei ding awkah ti in, an tum ram Khuangleng khua thleng lo in, Vangva Khuaah an ţhumaw ih, atu tiang kan cãm lantanak a si. (hi lai ah Miuk order cu khaw 1 ah inn 30 tal an kim tengteng ding ti a rak um). Cutikah kan Pu Tawk Hrang ih Cizawl retcia mi pawl cu, Vangva Lal fapa upabik Pu Vanlaithanga le Pu Khaw Tin Thang in an vawng phur kirsal thu keimah rori Khaw Tin Thang(ka pa) in insim a si. Khuangleng Lal Vaihleia cun, "fapa tlangval hemi tiat a nei tawh che u a, rawn pem u la chuan in harsalo tur asin le" inrak ti tiah ka pa Khaw Tin Thang in in sim bet. Cuiruangah Vangva ahhin Janniat Sumthang pawl hi, kan mikhual lo ih, Vangva khua le ti diktak kan si. Kan khua le ti hrangah kan pupa ihsin tuni tiang kan ti thei tawkah ţhahnem ngai zetih ţanlak hi kan ţuanvo a si titu kan si.

Vangva Zumtu Hmaisabik

Pu Lian Sawm te an luh ...
Next part ►


This page:




Help/FAQ | Terms | Imprint
Home People Pictures Videos Sites Blogs Chat
Top
.